حج تمتع چیست؟
حج تمتع نوعی از واجبترین عبادتهای دینی اسلام است که بر مسلمانان دارای استطاعت واجب میشود. این نوع حج برای کسانی است که بیش از ۱۶ فرسخ (حدود ۸۸ کیلومتر) از مکه مکرمه فاصله دارند — از جمله تمام زائران ایرانی.
حج تمتع از دو بخش جداگانه تشکیل میشود:
- عمره تمتع: انجام در ماههای حج (شوال، ذیالقعده، ذیالحجه)
- حج تمتع: انجام در روزهای ۸ تا ۱۳ ذیالحجه
اعمال عمره تمتع — گام به گام
عمره تمتع شامل ۵ عمل است که باید به ترتیب انجام شوند:
عمل اول: احرام در میقات
میقات مکانی است که از آنجا باید محرم شد. برای زائران ایرانی میقاتهای اصلی عبارتند از:
- مسجد شجره (ذوالحلیفه): برای کسانی که از مسیر مدینه میآیند
- جحفه: برای کسانی که مستقیم به مکه میروند
- میقات هواپیما: اگر از هوا وارد میشوید، روی هواپیما محرم میشوید
واجبات احرام:
- پوشیدن لباس احرام (دو تکه سفید برای مردان)
- نیت عمره تمتع
- گفتن لبیک: «لبیکَ اللهمّ لبیک، لبیکَ لا شریکَ لکَ لبیک، إنّ الحمد والنعمةَ لکَ والملکَ، لا شریکَ لکَ»
محرمات احرام (چیزهایی که در احرام حرام میشود):
- آمیزش جنسی
- استفاده از عطر و خوشبو کننده
- کوتاه کردن مو و ناخن
- پوشیدن لباس دوخته (برای مردان)
- پوشاندن سر (برای مردان)
- شکار حیوان صحرایی
- قطع درختان حرم
عمل دوم: طواف خانه خدا
پس از ورود به مکه، به مسجدالحرام رفته و هفت بار به دور کعبه مشرفه طواف کنید:
- طواف از کنار حجرالاسود شروع میشود
- کعبه باید همیشه در سمت چپ شما باشد
- هر دور از حجرالاسود به حجرالاسود است
- در هر دور دعاها و اذکار مخصوص بخوانید
- اگر ازدحام است، میتوانید در طبقات بالای مسجد هم طواف کنید
عمل سوم: نماز طواف
پس از اتمام هفت دور طواف، دو رکعت نماز طواف میخوانید. این نماز باید پشت مقام ابراهیم خوانده شود. اگر ازدحام است، میتوانید در هر جای مسجدالحرام بخوانید.
عمل چهارم: سعی بین صفا و مروه
پس از نماز طواف، به سعیگاه (مسعی) رفته و هفت مرتبه بین کوههای صفا و مروه سعی کنید:
- از صفا شروع و به مروه ختم کنید
- رفت و برگشت یک سعی حساب میشود (صفا→مروه یک شوط، مروه→صفا دومین شوط)
- سرعت معمولی برای سعی مناسب است
- در محل علامتگذاریشده (چراغ سبز) میتوانید کمی سریعتر بروید
عمل پنجم: تقصیر (پایان عمره)
آخرین عمل عمره تمتع، تقصیر است — کوتاه کردن مقداری از موی سر یا ناخن:
- مردان: میتوانند موی سر را کوتاه کنند یا ناخن بگیرند (حلق در عمره واجب نیست)
- زنان: مقداری از موی سر را کوتاه میکنند
- پس از تقصیر، از احرام خارج میشوید و همه محرمات احرام حلال میشود
اعمال حج تمتع — روز هشتم ذیالحجه
پس از پایان عمره تمتع، یک دوره تا روز هشتم ذیالحجه در مکه میمانید. در این فاصله مراقب رعایت حریم اخلاقی باشید زیرا در حرم مکی هستید.
عمل اول حج: احرام حج (روز هشتم)
در روز هشتم ذیالحجه از مکه مجدداً محرم میشوید. این بار نیت حج تمتع کنید (نه عمره). محل احرام برای مکیان و کسانی که در مکه هستند، مسجد عقیق یا هر جای داخل مکه است.
وقوف در عرفات — رکن اصلی حج
مهمترین عمل حج، وقوف در صحرای عرفات است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «الحج عرفة» — حج همان عرفه است.
زمان وقوف
- واجب: از ظهر روز نهم تا غروب آفتاب
- مستحب: ماندن تا بعد از غروب
- خروج قبل از غروب بدون عذر جایز نیست
اعمال مستحب در عرفات
- خواندن دعای عرفه (دعای امام حسین علیه السلام)
- توبه و استغفار
- قرائت قرآن
- نماز ظهر و عصر را با هم و به صورت جمع خواندن
مزدلفه — شب دهم ذیالحجه
پس از غروب آفتاب روز عرفه، به سمت مزدلفه حرکت میکنید:
- نماز مغرب و عشا را در مزدلفه به صورت جمع بخوانید
- شب را در مزدلفه بمانید (واجب)
- قبل از طلوع آفتاب، ۷۰ سنگریزه از مزدلفه جمعآوری کنید برای رمی الجمرات
- نماز صبح را در مزدلفه بخوانید
منا و رمی الجمرات — روز دهم
در روز دهم ذیالحجه (عید قربان) اعمال منا انجام میشود:
عمل اول: رمی جمره عقبه
- هفت سنگ به جمره عقبه (بزرگترین جمره) بزنید
- با هر سنگ «بسم الله، الله اکبر» بگویید
- زمان رمی: از طلوع آفتاب تا غروب (بهترین وقت اول صبح است)
عمل دوم: قربانی
- گوسفند، گاو یا شتر قربانی کنید
- کاروانها معمولاً قربانی را به صورت گروهی انجام میدهند
عمل سوم: حلق یا تقصیر
- مردان: حلق (تراشیدن سر) بهتر است اما تقصیر (کوتاه کردن) هم جایز است
- زنان: فقط تقصیر
- پس از حلق/تقصیر، اکثر محرمات احرام حلال میشود
طواف حج، نماز و سعی — بازگشت به مکه
پس از اعمال منا، به مکه برمیگردید برای اعمال پایانی:
طواف حج (طواف زیارت)
این طواف مانند طواف عمره است — هفت دور به دور کعبه. پس از این طواف، آمیزش جنسی هم حلال میشود.
نماز طواف
دو رکعت نماز پشت مقام ابراهیم.
سعی
هفت مرتبه بین صفا و مروه مانند عمره.
طواف نساء و نماز آن
طواف نساء آخرین عمل اجباری است. پس از این طواف و نماز دو رکعتی آن، همه محرمات احرام کاملاً حلال میشود.
ماندن در منا (ایام تشریق)
در روزهای ۱۱، ۱۲ و (برای بسیاری) ۱۳ ذیالحجه باید در منا بمانید و هر روز به هر سه جمره رمی کنید (هر جمره ۷ سنگ = ۲۱ سنگ در روز).
اشتباهات رایج در حج تمتع
- خروج از عرفات قبل از غروب آفتاب
- انجام نادرست ترتیب اعمال
- رمی جمرات در زمانهای ممنوع (شب برای کسانی که عذر ندارند)
- فراموشی تقصیر یا حلق
- نماز نخواندن در برخی اوقات
- نپرسیدن از روحانی در موارد شک
ابزارهای کمکی اپلیکیشن MyHaj برای حج
اپلیکیشن حج من ابزارهای متعددی برای کمک به انجام صحیح اعمال حج ارائه میدهد:
- راهنمای گامبهگام اعمال: توضیح کامل هر عمل با دعاهای مربوطه
- شمارنده طواف: شمارش دقیق هر دور
- شمارنده رمی: شمارش سنگ برای هر جمره
- دعاهای مخصوص: دعای هر مرحله از احرام، طواف، سعی
- اوقات شرعی: وقت دقیق اذان مکه و مدینه
- نماز آفتاب: هشدار برای خروج از عرفات قبل از غروب
سوالات متداول
اگر در شک طواف بین ۶ و ۷ بودم چه کنم؟
در صورت شک بین ۶ و ۷، بنا را بر ۶ بگذارید و دور هفتم را انجام دهید تا طواف کامل شود. در صورت ادامه شک، از روحانی کاروان بپرسید.
آیا میتوانم طواف را نشسته انجام دهم؟
در صورت ناتوانی، طواف با صندلی چرخان (ویلچر) جایز است. کاروانها برای سالمندان و ناتوانان ویلچر تهیه میکنند.
سعی را اشتباه از مروه شروع کردم — چه کنم؟
سعی باید از صفا شروع شود. اگر از مروه شروع کردید، آن شوط اول حساب نمیشود و باید دوباره از صفا شروع کنید.
سوال شرعی دارید؟
روحانی کاروان بشارت در تمام طول سفر آماده پاسخ به سوالات شرعی شما است.
اطلاعات بیشتر درباره کاروان ←